|
DURAKLAMA
DÖNEMİ 1579 – 1699:
Sokullu Mehmet Paşa'nın ölümünden, ilk
kez toprak kaybedilen Karlofça Antlaşmasına kadar geçen döneme tarihimizde
"Duraklama Dönemi" denir.
Duraklamanın çeşitli nedenleri
vardır.Bunları; İç nedenler ve Dış nedenler diye iki grupta toplayabiliriz.
İÇ NEDENLER : a) Kanuni'den sonraki
padişahlardan çoğunun yetersiz olması, b) Orduda eski disiplin ve düzenin
bozulması c) Devlet kasasının gittikçe boşalması, d) Değerli kişilerin yerine,
iltimaslı ve rüşvet verenlerin devlet memurluklarına getirilmesi.
DIŞ NEDENLER : a) Avrupa ülkelerinin
teknik yöneden gelişmesi, b) Komşu ülkelerin askerlik alanında ileri
gitmeleri.
Duraklama
Dönemi Duraklamanın Nedenleri
A.
İç Nedenler :
1.
Merkezi Yapıdaki Bozulmalar :
Padişahlık
Makamının Bozulması :I. Ahmet ile birlikte şehzadelerin sancak eğitimi
uygulaması kaldırıldı, şehzadeler sarayda kapalı bir hayat yaşamaya başladı.
Saraya kapanan şehzadelerin ruhsal yapılarında bozulmalar görüldü. III. Mehmet; son kez sancağa çıkan Osmanlı
padişahıdır.I. Ahmet Dönemiyle hanedanın en yaşlı üyesi tahta geçmeye
başladı. I. Ahmet, sancağa çıkmadan tahta
çıkan ilk padişahdır.
Sadrazamalık
Makamının Bozulması :Sadrazam padişahtan sonra en etkili olan ikinci kişi
idi. Sadrazamlar, önceleri eğitim ve tecrübelerine göre seçilirken, daha
sonraki dönemlerde rüşvet ve iltimas yolu ile göreve gelmişlerdi. Duraklama
Dönemi'nde 61 sadrazam göreve gelmiştir. Duraklama Dönemi'nde yeteneksiz
kişiler sadrazamlık görevine getirildi. Bu durum halkın devlete olan güvenini
azalttı, isyanların çıkmasına neden oldu.
Saray
Kadınlarının Yönetime Katılması :Kimi padişahların zamansız ölümü üzerine
geride tahta geçecek çocuk yaşta kişiler kalıyordu. Veraset sisteminden dolayı
çocuk da olsa bu kişi tahta geçebiliyordu. Bu çocuk hükümdarların tahta geçmesi
ile anneleri devlet yönetiminde etkili olmaya başlıyordu. Kadınların devlet
işlerinde etkinliği Kanuni Dönemi'nde Hürrem Sultan ile başladı. Valide Kösem
Sultan ve Turhan Sultanla devam etti. Duraklama Dönemi'nde IV. Murat'ın annesi
Kösem Sultan ile, IV. Mehmet'in annesi Turhan Sultan yönetimde oldukça etkili
olmuşlardı. Zamanla saray kadınları devlet adamlarının atanmasında da söz
sahibi oldu. Bu da bilgi ve beceriden yoksun kişilerin iş başına gelmesine
neden oldu.
2.
Orduda Meydana Gelen Bozulmalar; Yeniçeri Teşkilatındaki Bozulmalar :Askeri kanun ve
geleneklere saygı gösterilmemeye başlandı. Yeniçerilerin ve Kapıkulu Ocağı'nın
bozulması ile orduya olan güven kayboldu. Kanun-i Kadim'e aykırı askere alım
işlemleri yapılmaya başlandı. Yeniçeri Ocağı'na usülsüz asker kaydeden ilk
padişah III. Murat'tır. Devşirme sistemi bozuldu. Yeniçeriler çeşitli
nedenlerden dolayı sık sık ayaklanmaya başladı. Merkeze her istediklerini
yaptırabilen Yeniçeriler, bazan padişahları bile tahttan indirmişti.
Eyalet
Ordusundaki Bozulmalar :XVII. yüzyılda Tımar dağıtımındaki adaletsizlik ve
haksızlık Eyalet ordusunun itibarını zedeledi. Dirlik araziler askerlikle
ilgisi olmayan kişilere verilmeye başlandı. Yükselme Dönemi'nde Eyalet Ordusu
Yeniçeri Ocağı'na karşı önemli bir denge unsuruydu. XVII. yüzyılda eyalet
askerlerinin sayısının azalması ile, Yeniçeri Ocağı güç kazanmış ve devlet
yönetiminde Ocağın etkinliği artırmıştır. Bir kısım dirlik arazi de peşin vergi
amacıyla iltizama çevrildi.
Donanmadaki
Bozulmalar : Osmanlı donanması Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde en üst düzeye
ulaşmış, Barbaros Hayreddin Paşa'nın ölümüyle de giderek önemini kaybetmişti.
Denizcilikle ilgisi olmayan kişiler kaptan-ı deryalığa getirilmişti.
Ekonomideki
Bozulmalar :Savaş ganimetlerinin azalması. Uzun süren ve genelde yenilgiyle
sonuçlanan savaşlar. Eskisi gibi yabancı devletlerden vergi ve hediye
alınamaması. Artan saray masrafları ve devlet ihtişamına paralel olarak lüks ve
israfın artması. Sık sık padişah değişiklikleri yüzünden ödenen cülus
bahşişleri. Tımar sisteminin bozulması. Kapıkulu askerlerinin sayısının artması.
Eğitimdeki
Bozulmalar :Osmanlı Eğitim sistemi Avrupa'nın oldukça gerisinde kalmıştı. Osmanlı
Devleti'nde en önemli eğitim kurumu medreselerdi. Medreselerin başında bulunan
ulemalar gelişmeye ayak uyduramadı. Medreselerde zamanla pozitif bilimler askıya
alındı. Medrese eğitimi yapmamış bir çok insana diploma ve ve rütbe verildi.
Yeni doğmuş çocuklara müderris ünvanı verilerek beşik uleması zümresi meydana
geldi. Ulemalar zamanla askerle birlike isyanlara katılıp saraya hücum etti.
Toplum
Yapısındaki Bozulmalar Siyasi, sosyal ve ekonomik yapının bozulması ile
Anadolu'da Celali İsyanları çıktı. Celali isyanları ile merkezi otorite tamamen
sarsıldı. İsyanların artması üzerine Anadolu'da yaşayan halk şehirlere göç
etmeye başladı. İsyanların bastırılmasında kullanılan yöntemler, halkla
devletin arasının açılmasına neden oldu.
B.
Dış Nedenler :
İmparatorluğun
Doğal Sınırlarına Ulaşması :Osmanlı Devleti, XVI. yüzyılın sonunda
yaklaşık 20 milyon kilometre kare sınır ve 100 milyon nüfus ile en geniş
sınırlarına ulaşmıştı. Üç kıtaya yayılan bu sınırların korunmasında zorluk
çeken Osmanlı Devleti, bazen birçok cephede savaşıyor ve bu nedenle mevcut gücü
bölünüyordu.
Avrupa'da
Merkezi Krallıkların Kurulması :Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi'nde
Batı'da çok rahat ilerledi, çünkü Avrupa'da derebeylik rejimi (küçük
kırallıklar) hüküm sürmekteydi. XV. yüzyıl ile birlikte Avrupa'da güçlü merkezi
krallıklar kuruldu. Avrupa, XV. ve XVI. yüzyıllarda Coğrafi Keşifler, Rönesans
ve Reform ile önemli adımlar atmış, Osmanlı Devleti'nde ise aynı gelişmeler
görülmemişti.Bu dönemde ülke
çeşitli isyanlarla sarsıldı. Yeniçeri askerleri de çeşitli bahanelerle sıkça
ayaklandılar. En önemlisi Genç Osman'a karşı yapılan ayaklanmadır. Bu dönemde
II.Osman (Genç Osman) ve IV.Murat ile sadrazam Tarhuncu Ahmet Paşa ve
Köprülüler durumu düzeltmek isteyen kimselerdir.
II. OSMAN :14
yaşında padişah oldu. İleri görüşlüydü. Devletin durumunu düzeltmek istiyordu.
Lehistan seferinde ordunun bozulmuş olduğunu gördü. İstanbul'a dönünce orduyu
düzeltmek istedi. Bu disipline dayanamayan Yeniçeriler ayaklanarak, Genç
Osman'ı öldürdüler.
IV. MURAT: 12
yaşında padişah oldu. Çok akıllı, cesur ve kararlı bir hükümdardı. Orduya düzen
verdi. Anadolu'daki ayaklanmaları bastırdı. Maliyeyi düzeltti. Bu dönemde Kasr-ı
Şirin barışı ile bugünkü Türkiye - İran sınırı belirlendi.
SULTAN İBRAHİM: Tutarsız hareketlerinden dolayı saltanat önemli sarsıntılar
geçirdi. Köprülü Mehmet Paşa ve Fazıl Ahmet Paşa bu dönemin ünlü
sadrazamlarındandır. Bu dönemde Avusturya ile önemli savaşlar oldu. II.
Viyana kuşatması bozgunla sonuçlandı. Bu bozgunun ardından Lehler,
Venedikliler, Avusturyalılar ve Ruslarla savaşmak zorunda kaldılar. 15 yıl
süren bu savaşların ardından 1699 yılında Karlofça Antlaşmasını imzalamak
mecburiyetinde kaldılar. Bu antlaşma, Osmanlı tarihinde bir dönüm noktasını
teşkil eder. Osmanlılar ilk kez bu anlaşmadan sonra toprak kaybettiler. Bu
toprak kaybı Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılışına kadar devam etti. Bundan
sonra "Gerileme Devri" başladı.
Son Güncelleme : 04-03-2008 19:20
|
(0 Oylama)
GENEL TARİH