|
XVII.
ve XVIII Yüzyıl Osmanlı Kültür ve Uygarlığındaki Değişmeler
Merkez Teşkilatındaki Değişmeler :XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde padiah
otoritesi ve merkezi yönetim zayıflamıştı.
Hükümet otoritesinin
zayıflamasından faydalanan bazı kimseler, tımar ve zeametleri kendi
tasarruflarına geçirip, sipahileri dirliksiz bıraktığı için sipahi ordusunun
önemi kaybolmuştu.
Avrupa'da silah teknolojisinin gelişmesi
üzerine, tımarlı sipahiler, savaşlarda yetersiz kaldı, bu nedenle tüfekli
kapıkulu askerlerinin sayısı artırıldı.
Tımarlı sipahiler ikinci
dereceye düştü. XVII. ve XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde tımar sistemi
çöktü.
Kapıkulu askerlerinin sayısının
artması üzerine devlet bu askerlere ulufe yetiştirmekte zorlandı. Sayısı
giderek artan Kapıkulu askerleri devlete hükmeder hale geldi.
Yönetimde padişah otoritesi
azaldığı için sadrazamlar güçlendi. XVIII. yüzyıldan itibaren Divan, Bab-ı Ali
(Sadrazam Kapısı) denilen yerde toplanmaya başladı.
Taşra Teşkilatındaki Değişmeler :XVII. ve XVIII. yüzyılda taşra
teşkilatında uygulamada bir takım değişiklikler yaşandı. Tımar sisteminin
bozulması ile taşra teşkilatı önemini kaybetti. Eyaletler ve sancaklarda,
arpalık usulü denilen bir yolla yüksek dereceli memurlar görevlendirilmeye
başlandı. Eşraf ve Ayanlar taşra teşkilatı yönetiminde söz sahibi olmaya
başladılar. Devletin önemli gelir kaynağı olan tımar sisteminin önemini
yitirmesi üzerine, yeni yeni vergi türleri uygulamaya konulmuş, eski vergiler
artırılmıştı.
Toplumdaki Değişmeler :XVI. yüzyılda dünyada yaşanan nüfus artışı Osmanlı Devleti'nde de
görüldü. 1554'ten itibaren dirlikler, Kapıkulu Askerleri'nin eline geçmeye
başladı. Böylece; bir takım köy zenginleri ortaya çıktı.
Coğrafi Keşifler ile Avrupa'da değerli
maden birikimi oldu. Avrupa parasının Osmanlı pazarlarına sürülmesi ile
yıpranmış olan Osmanlı ekonomisi iyice sarsıldı. XVI. ve XVII. yüzyıllarda
Osmanlı Devleti'nde fiyat artışları görüldü. Anadolu'da yer yer büyük Celali
İsyanları başladı.
Yönetim Kadrosundaki Değişmeler :Kalemiyye sınıfı diğer askeri zümrelerin
önüne geçti. ReisülKütaplık sadrazamlığa giden yol haline geldi. XVIII.
yüzyılda Osmanlı devlet adamları, devleti çağa uydurmak amacıyla yani reform
yapmak amacıyla yabancı uzmanlardan yararlanmaya başladı. XVIII. yüzyıl ile
birlikte Osmanlı Devlet yöneticileri devşirme sistemi ile iş başına gelmemeye
başladı. Ayan ve eşraf, Celali isyanlarında, kiracı ya da tahsildar olarak
tımar sahiplerinin yerini aldı. XVII. yüzyıldan itibaren tımarların iltizama
verilemsi ve yeni vergi türlerinin getirilmesi ile ayan ve eşrafın yönetimdeki
gücü arttı. Ayan ve eşrafların güçlenmesi ile XVII. ve XVIII. yüzyılda merkezi
otoritenin zayıflaması yüzünden devlet, güç kazanan ayanlarla işbirliği yapmak
zorunda kaldı ve ayanların iktidardaki etkisi arttı.
Ekonomideki Değişmeler :Osmanlı Devleti'nde Kuruluş ve Yükselme döneminde etkili olan
tımar sisteminin XVI. yüzyılda bozulması ile tarımsal üretim azaldı. Avrupa'da
meydana gelen Sanayi Devrimi ile üretim arttı ve ürünler ucuzladı. Osmanlı
pazarına giren ucuz mallar, küçük atölyelerin kapanmasına yol açtı. Kanuni
döneminde Fransa'ya verilen kapitülasyonlar, 1740 yılında daha da genişletildi,
bu nedenle iç ve dış ticaret Avrupalıların eline geçti. Osmanlı ekonomisinin
bozulmasında, gelir ve gider dengelerinin bozulması, tımar sisteminin önemini
kaybetmesi, miri toprakların mukata'aya çevrilmesi etkili oldu. 1775'te
mukata'aların yıllık karlarının paylara ayrılarak bu payların satılması demek
olan Esham Usülü uygulanmaya başlandı. XVIII. yüzyılda tek hazine uygulaması
bırakılarak, İrad-ı Cedit, Tersane, Darphane Hazinesi gibi yeni hazineler
kuruldu.
Kültür Alanındaki Değişmeler :XVIII. yüzyıldan itibaren Osmanlı kurumları Batı örneklerine
göre düzenlenmeye başlandı. Değişim, 1718-1730 Lale Devri'nde iyice arttı. Lale
Devri'nde, Avrupa'ya gönderilen geçici elçiler sayesinde, Avrupa Uygarlığı
hakkında bilgi toplandı. Matbaanın kullanılmaya başlanması ile düşünce
hayatında canlılık belirdi. Edebiyatta, yerli söyleyiş olgunlaştı, halk
anlatımlarına önem verilmeye başlandı.
Eğitim ve Öğretim Alanındaki Değişmeler :XVI. yüzyılda medreselerde, pozitif
bilimlere ikinci derecede önem verildi. Din eğitimi ön plana çıkarıldı.
Mederese ile ilgisi olmayan kişilere müderrislik ünvanı verilmeye başlandı. Bu
şekilde işbaşına geçen ulemanın, kendi çocuklarına müderrislik ünvanı vermeye
başlaması ile beşik uleması denilen sınıf ortaya çıktı. Lale Devri ile matbaa
kullanılmaya başlandı. 1734'te Hendesehane, 1773'te Mühendishane açıldı. 1773
yılında Mühendishane-i Bahr-i Hümayun açıldı.1795'te Mühendishane-i Berr-i
Hümayun'un kuruldu
Son Güncelleme : 04-03-2008 19:22
|
(0 Oylama)
GENEL TARİH