|
XVII. Yüzyıl İç İsyanları
İsyanların Genel Nedenleri :1. XVII. yüzyıl ile birlikte idari, askeri ve mali yapının
bozulması 2. Merkez ve taşra yönetiminin bozulması ile devlet otoritesinin
zayıflaması 3. Eyaletlerde yaşanan denetim güçlüğü
4. Beylerbeyi ve sancak beylerinin bu
yüzyılda yapılan savaşların uzun sürmesi ile yönetmek zorunda kaldıkları topraklarda
bulunması 5. Tımar sisteminin dejenere olması nedeniyle üretimin azalması,
fiyatların artması, dolayısı ile ekonominin bozulması. 6. Ordu ve memurların
disiplinsizliği yüzünden halkın devlete karşı güveninin zedelenmesi.
İstanbul İsyanları
Özellikleri :1.
XVII. yüzyılda meydan gelen İstanbul isyanlarının elebaşları Yeniçeriler ve
sipahilerdi.
2. İsyanların çıkmasında bazı devlet
adamları ve saray kadınlarının rolü de vardı. 3. Bazı isyanlar ulema sınıfı ve
halk tarafından da desteklendi. 4. İsyanların temel nedeni, kapıkulu
askerlerine verilen ulufelerin gecikmesi ya da değeri düşük akçe ile ödenmesi,
cülus bahşişinin kimi zaman dağıtılmamasıdır. 5. Ordudaki bozulmanın temel
nedeni Kapıkulu ocaklarına kural dışı asker alınması. 6. İsyancılar zamanla her
isyanda istediklerini elde etmeye başladılar. "Ocak devlet içindir."
anlayışının yerini "Devlet ocak içindir." anlayışı aldı.
Önemli İsyanlar :1589 yılında, III. Murat zamanında
yeniçeri ulufelerinin düşük ayardan ödenmesi üzerine isyan çıktı. Sarayı basan
yeniçeriler defterdarı öldürdüler.
1620 yılında, Hotin seferi
sonunda disiplinsiz davranışlarından rahatsız olduğu için yeniçeri ocağını
kaldırmayı planlayan Genç Osman'a karşı isyan eden yeniçeriler sarayı basıp II.
Osman'ı tahttan indirerek Yedikule Zindanları'nda boğdular.
IV. Mehmet döneminde,
ulufelerin zamanıda ödenmediğini ve saray adamlarının devlet işlerine
karıtığını öne süre sipahiler isyan ettiler.
Padişahtan sarayda bulunan otuz devlet
adamının idamını istediler. İdam edilen bu kişilerin cesetleri Sultanahmet
Meydanı'nda bir çınara asıldı. 1656 tarihinde meydana gelen bu olay
"Vaka-yı Vakvakiye" olarak bilinir.
Her isyanda istediklerini
yaptıran askerler, önemli bir güç durumuna geldiler. İstanbul'da huzur ve
güvenlik bozuldu.
Anadolu (Celali) İsyanları
Özellikleri :1.
Miri topraklarının iltizama çevrilmesi sonucu daha önce sipahilerin elindeki
dirlik gelirlerinin hazineye aktarılması. 2. Taşradaki yöneticilerin halka
zulmetmesi ve devlet gelirlerinin artırılması için vergilerin yükseltilmesi 3.
Rüşvetin yaygınlaşması ile taşra yönetimine alakasız kişilerin atanması 4.
Savaşların uzun sürmesi ile taşrada görevli yöneticilerin görev yerlerine
dönememesi 5. Avarız vergisinin toplanamaması 6. Hakkı yenen devlet adamları ve
işsiz kalan medrese öğrencileri ile leventlerin isyanlara katılması
Önemli İsyanlar
Karayazıcı İsyanı : Haçova
Savaşı'ndan kaçarak Anadolu'ya gelen Karayazıcı, ortamın elverişli olmasıyal
Urfa dolaylarında isyan etti. İsyanı Sokullu Mehmet Paşa bastırdı.
Deli Hasan isyanı : XVII.
y.y'da Osmanlı Devleti'nin Avusturya savaşları ile uğraşmasını fırsat bilerek
isyan etti. İsyan bastırıldı.
Canbolatoğlu, Kalenderoğlu
ve TavilAhmet de isyan ettiler fakat isyanları bastırıldı.
1622 yılında Genç Osman'ın
öldürülmesiyle kanını dava eden Erzurum valisi Abaza Mehmet Paşa ve Sivas
Valisi Vardar Ali Paşa isyan etti. Bu isyanlar da bastırıldı.
Anadolu'da çıkan Celali
isyanları, Anadolu'nun yakılıp yıkılmasına sebep oldu. Ekonomik hayat
durgunlaştı, üretim azaldı, köyden kente göç başladı.
Eyalet İsyanları :Eyalet isyanlarının öncülüğünü, bu eyaletlerin başındaki hanedena
üyeleri, ya da bu beyliklerin başında bulunan beyler yaptı. Osmanlı
Devleti'nden ayrılıp bağımsız olma ve ya yeniçerilerin halktan keyfi vergiler
toplaması nedeniyle isyan ettiler.
XVII. yüzyıl eyalet isyanlarının en önemlileri; Kırım, Eflak, Boğdan, Erdel gibi bağlı
eyaletlerle, Yemen ve Bağdat gibi Arap eyaletlerinde çıkan isyanlardır.
Bu isyanlar sonunda
devletin eyaletlerdeki etkisi azaldı. Vergilerin toplanması imkansızlaştı.
İsyanların bastırılmasında şiddet ve kullanılması, eyalet halkında Osmanlı
yönetimine karşı güvensizlik başlamasına neden oldu.
Son Güncelleme : 04-03-2008 19:23
|
(0 Oylama)
GENEL TARİH