|
XVII.
Yüzyıl Siyasi Tarihi
Osmanlı-İran Savaşları
III. Murat Dönemi (1577-1590) :III. Murat, 1579'da İran şahı
Tahmasb'ın ölümü ile ortaya çıkan taht kavgalarından faydalanarak İran üzerine
sefere çıktı. Osmanlı Ordusu, Hazar Denizi'ne kadar ilerledi fakat, 1590'da İranlılar'ın
barış İstemesi Üzerine Ferhat Paşa Antlaşması imzalandı. 1590 Ferhatpaşa
anlaşması ile Osmanlı doğudaki en geniş sınırlarına ulaşmış oldu. Bu
antlaşma ile Azerbeycan, Luristan, Gürcistan ve Dağıstan Osmanlılara bırakıldı.
Osmanlı İmparatorluğu, bu antlaşma ile doğuda en geniş sınırlara ulaşmış oldu.
I. Ahmet Dönemi (1603-1611) :Nedeni : Osmanlı Devleti'nin
Batı'da Avusturya ile savaşta bulunmasını ve Anadoludaki Celali İsyanlarını
fırsat bilen İran'ın Ferhat Paşa Antlaşması ile Osmanlı Devleti'ne verilen
yerleri geri almak istemesi. Şah Abbas, 1603'te Tebriz ve Erivan'ı alarak
Diyarbakır ve Musul'a kadar ilerledi. Osmanlı başarısız oldu. 1611 yılında
Nasuh Paşa Antlaşması imzalanarak bu savaşa son verildi.
Nasuh Paşa Antlaşması (1611) :1. Bu antlaşma ile Osmanlı
Devleti, Ferhat paşa Antlaşması ile aldığı toprakları geri verdi. 2. İran her
sene Osmanlı Devleti'ne ikiyüz deve yükü ipek verecekti. 1611 yılında Nasuh
Paşa Antlaşması Osmanlı Devleti'nin elde ettiği toprakları geri verdiği ilk
antlaşmadır.
I. Mustafa Dönemi (1617-1618) :Nedeni : İran'ın antlaşmalarda
verdiği sözü tutmayıp Osmanlı Devleti'ne söz verdiği ekonomik yükümlülüğü
yerine getirmemesi. 1617-1618 tarihleri arasında devam eden bu savaşlarda
önemli bir çatışma olmadı, 1618'de İran ile Serav Antlaşması imzalandı. 1618
yılında imzalanan Serav Antlaşması ile Nasuh Paşa Antlaşması'nın koşulları her
iki ülke tarafından da yeniden kabul edildi.
IV. Murat Dönemi (1622-1639) : Nedeni : İran'ın hile ile Bağdat'ı
işgal etmesi. IV. Murat, İran'a iki sefer düzenledi. Bu seferler sonunda Revan
ve Bağdat'ı tekrar ele geçirdi. 1639 yılında İran ile Kasr-ı Şirin
Antlaşması imzalandı ve altmış yıldır süren İran savaşları sona erdi.
Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639) :1. Azerbaycan ve Revan İran'a bırakıldı.
2. Bağdat Osmanlı Devleti'ne bırakıldı. 3. Zağros Dağları iki ülke arasında
sınır oldu. 1639 yılında İran ile Kasr-ı Şirin Antlaşması ile XVII. yüzyıl
Osmanlı-İran savaşları sona erdi ve bugünkü Türkiye-İran sınırı büyük ölçüde
çizildi.
Osmanlı-Lehistan Savaşları
Genç Osman Dönemi (1618-1622) Nedeni : Lehistan'ın Boğdan'ın iç
işlerine karışması. Genç Osman 1618 yılında Lehistan seferine çıktı. Leh
ordusunu yendi ve Hotin Kalesi'ni kuşattı. Bu sefer, yeniçerilerin gevşek
davranması üzerine, 1621 yılında Hotin Antlaşması imzalanarak son buldu.
Hotin Antlaşması (1621) :1. Lehliler ve Osmanlılar birbirlerinin
topraklarına saldırmayacaktır. 2. Lehistan, Kırım Hanı'na 40 bin düka altını
vergi olarak ödemeye devam edecektir. Hotin seferi'nde Yeniçerilerin
yetersizliği anlaşılmış ve ilk defa Genç Osman, Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmak
istemişti.
IV. Mehmet Dönemi (1672-1676) :Nedeni : Lehistan'ın, Türk
himayesinde bulunan Ukrayna Kazakları'nın iç işlerine karışması. Osmanlı ordusu
1672'de Lehistan seferine çıktı. Lehliler birçok defa yenildi ve 1676'da Bucaş
Antlaşması imzalandı.
Bucaş Antlaşması (1676) :a) Ukrayna Osmanlıların koruması altında
kalacak. b) Podolya Osmanlılara verilecek c) Lehistan her sene vergi ödeyecek 1672
Bucaş Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu'nun topraklarına toprak kattığı son
antlaşmadır(Podolya). Bu antlaşma ile Osmanlı İmaparatorluğu Batı'da en geniş
sınırlarına ulaşmıştı. Lehistan Diyet Meclisi, Bucaş Antlaşması'nın
vergiyle ilgili üçüncü maddesini kabul etmedi. Savaş yeniden başladı.
Osmanlılar vergiyle ilgili maddeyi kaldırınca 1676 yılında Bucaş Antlaşması
yenilendi. 1669 Köprülü Fazıl Ahmet Paşa giritin fethini tamamladı.
Osmanlı-Venedik Savaşları (1645-1669) :
Nedeni
: Venediklilerin Osmanlı ticaret gemilerine saldırması ve Osmanlı Devleti'nin
Girit Adası'nı almak istemesi. 1645'te Girit yüzünden Osmanlı-Venedik savaşları
başladı. 25 yıl alınamayan Kandiye Kalesi'nin alınması ile Venedikliler barış
isteğinde bulundu.
Osmanlı-Avusturya Savaşları (1593-1606) Nedeni : 1. Avusturya ile
Osmanlı arasındaki sınır mücadelesi. 2. 1593 tarihinde Bosna Beylerbeyi Hasan
Paşa'nın Avusturyalılar tarafından pusuya düşürülerek öldürülmesi
III.
Murat Dönemi'nde Avusturya savaşları başladı. 1573 yılında Estergon ve Kanije
kalelelerini Avusturya'ya kaptırdı. III. Mehmet Dönemi'nde Avusturya'dan Eğri
Kalesi alındı. 1596'da Haçova Savaşı ile Avusturya ordusu bozguna uğratıldı.
1596'da Estergon ve Kanije Kaleleri geri alındı. İran sorunu ve Celali
İsyanları yüzünden Osmanlı Devleti barış istedi ve 1606'da Zitvatorok
Antlaşması imzalandı.
Zitvatorok Antlaşması (1606) :1. Eğri, Kanije ve Estergon
Kaleleri Osmanlılarda kalacaktır. 2. Avusturya Kuzey Macaristan topraklarını
elinde tuttuğu için her sene Osmanlılara ödediği vergiyi artık ödemeyecektir.
3. Avusturya bir defaya mahsus olmak üzere savaş tazminatı ödeyecektir.4.
Avusturya arşidükası protokol bakımından Osmanlı padişahına denk olacaktır. Not
: 1533 İstanbul Antlaşması'na göre Avusturya arşidükası Osmanlı sadrazamına
denkti. Zitvatorok Antlaşması ile Osmanlı İmparatorluğu Orta Avrupa'daki
üstünlüğünü kaybetmiş, Avrupadaki devletlerle eşit seviyeye gelmişti.
Osmanlı-Avusturya Savaşları (1622-1664) :Avusturya'nın
Erdel Beyliği iç işlerine karışması. 1662'de Avusturya seferine çıkan Osmanlı
ordusu Uyvar, Zerinvar ve Novigrat kalelerini aldı. Bu savaşlar 1664 yılında
imzalanan Vasvar Antlaşması ile son buldu.
Vasvar Antlaşması (1664) :a) Uyvar ve Novigrat kaleleri
Osmanlılara bırakılacak, Zerinvar Avusturya'da kalacaktır. b) Erdel Osmanlı
Devleti'nde kalacak, Osmanlı Devleti ve Avusturya, Erdel'den askerlerini
çekecektir. c) Avusturya, Osmanlıların Erdel Beyi adayını tanıyacaktır. d)
Avusturya savaş tazminatı ödeyecektir. Bu antlaşmadan sonra Avrupalılar,
Osmanlıların eski gücünü kazandığını zannederek büyük bir paniğe kapılmıştı.
II. Viyana Kuşatması (1683) Nedenleri : 1. Koyu katolik
olan Avusturya'nın, Protestan Macarlara baskı yapması, 2. Macarların Sadrazam
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'dan yardım istemesi. 1682'de Osmanlı Devleti
Avusturya'ya savaş ilan etti. 1683'te Avusturya üzerine sefere çıkıldı.
Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, 1683'te Viyana'yı kuşattı. Kutsal ittifak haçlı
ordusunun yardıma gelmesi üzerine Osmanlı ordusu Viyana önlerinde bozguna
uğradı.
Bozgunun nedenleri : II. Viyana bozgunu ile, Kosova Savaşı'ndan
sonra Avrupa'da taarruza geçen Osmanlılar, artık savunmaya geçmiştir. 2.Viyana
bozgunu 1922’de Sakarya savaşında durdu. Osmanlıları Avrupa'dan atmak amacıyla
"Kutsal İttifak" oluşturulmuştur. 1. Merzifonlu'nun deneyimli komutan
ve devlet adamlarının sözünü dinlememesi 2. Merzifonlu'nun şehrin
yağmalanmasına izin vermemesi, 3. Viyana'nın güçlü surlarla çevrili olması, 4.
Kırım Hanı'nın zamanında yardım göndermemesi.
Kutsal Bağlaşma ve Savaşlar (1683-1699) Nedeni :
Osmanlı Devleti'nin Viyana önünde bozguna uğraması ve bu fırsattan yararlanmak
isteyen Hristiyan Avrupa'nın Papa'nın önderliğinde kutsal ittifak kurarak,
Türkleri Avrupa'dan atmak istemesi. Avusturya, Macaristan ve Erdel'i alıp
Bulgaristan'a girdi, Osmanlı Devleti ile Haçlı ittifakı arasında 1683'te dört
cephede savaş başladı. Lehistan, Podolya ve Boğdan'ı, Venedik, Mora ve
Dalmaçya'yı aldı. 1687 yılında II. Süleyman, 1695'de de II. Mustafa tahta
geçti. Yenilgilerin devam etmesi üzerine Osmanlı Devleti Karlofça Antlaşması'nı
imzalayarak savaştan çekildi.
Karlofça Antlaşması (1699) :Avusturya, Lehistan, Venedik ve
Osmanlı Devleti arasında imzalandı. 1. Temeşvar ve Banat Yaylası dışında kalan
bütün Macaristan ve Erdel Avusturya'ya verildi. 2. Hırvatistan'ın bir bölümü
Avusturya'ya verildi; Sava ırmağı sınır oldu. 3. Podolya ve Ukrayna Lehistan'a
verildi. 4. Dalmaçya kıyıları ve Mora, Venedik'e verildi. Korint Osmanlılarda
kaldı. 5. Antlaşmanın süresi 25 yıl olacak ve Avusturya'nın garantisinde
bulunacaktı. Rusya, Karlofça Antlaşması imzalanırken iki yıllık bir ateşkes
imzalamış ve barışa yanaşmamıştır. Amacı Kırım'a doğru ilerlemektir. Ancak,
Avrupalı Devletlerin baskısıyla 1700'de antlaşma masasına oturmuştur. Osmanlılar,
1699 Karlofça ve 1700 İstanbul Antlaşmaları'yla (azak kalesi Ruslara
verilmiştir) ilk defa toprak kaybına
uğradı. Osmanlı Devleti'nde Gerileme Dönemi Başladı.
Son Güncelleme : 04-03-2008 19:22
|
(0 Oylama)
GENEL TARİH