|
KIRGIZLAR:
(M.Ö.206-M.S.220) beri mevcudiyetleri bildirilmektedir. Asya
Hunları zamanında kuzey-batıda Baykal’ın batısında İrtiş Nehri havalisinde bir
Türk kavmi olan Ting-lingler’le karışık olarak oturmuşlardır.
Kırgızlar kaynaklarda Türk asıllı
gösterilmekte ve tahminen 5-6. asırlarda, Türkleşmiş kavimlerden sayılmaktadır. 6. asır sonlarında Çin kaynaklarında
Hia-kia-sseu diye zikredilen Kırgızların Gök-Türk hakanı Mu-kan zamanında,
560’a doğru, hakanlığa bağlandıktan sonra (630-680) arasındaki fetret devrinde
müstakil bir “kagan”a sahip olmalarından anlaşılıyor. II. Gök-Türk hakanlığı
devrinde tekrar Gök-Türk idaresine alınan Kırgızlar, Mo-yen-çur Kağan
tarafından Uygur hakanlığına bağlanmış (758), fakat 840 yılında şiddetli bir
hücumla Uygur devletini yıkarak Ötüken’de kendi devletlerini kurmuşlardı.
En eski Türk kavimlerinden biri
olan Kırgızlar, ilk başta Yenisey Irmağı çevresinde yaşıyorlardı. M.S. 1.
yüzyılda Asya Hun Devleti'ne bağlandılar ve Tanrı Dağları yönünde
yerleştiler.Asya Hun devleti'nin yıkılışı üzerine IV. yüzyılda güçlü bir devlet
kurdular. Göktürk Devleti kurulunca da ona bağlandılar. Göktürk Devleti'nin
yıkılmasından sonra bir süre bağımsız yaşayan Kırgızlar, Uygur Devleti
kurulunca bu yeni siyasi teşkilatın içine girdiler. Daha sonra tekrar
bağımsızlıklarını ilan ettiler ve Uygur Devleti'ni yıktılar.Bu yeni Kırgız
Devleti 80 yıl bağımsız yaşadı. Daha sonra beliren Hitaylar, Kırgızları
kuzeydeki eski yurtlarına sürdüler. Kırgızlar daha sonra Karahanlılar
Devleti'ne bağlandılar, ancak yarı bağımsız hayatlarını da sürdürdüler.XIII.
yüzyılda beliren Moğol Devleti bütün Asya'nın kaderini değiştirdi. 1207’Moğol
egemenliğine girmişlerdir. Pek çok devlet bağımsızlığını yitirdi. Kırgızlar da
uzun bir süre siyasi varlıklarını kaybettiler. Yenisey ırmağı
dolaylarındaki Kırgızlar, bugün bağımsız Kırgızistan Cumhuriyetidir. Manas
Destanı Kırgızlara aittir.
Kırgız kavminin, Uygur Hakanlığı’nı, yıkarak işgal ettiği
Ötüken’de tutunamayıp, buranın Moğol K’i-tanlara geçmesine ve tam idrak ve
intibak edemediği “Orhun kültüründen ortadan kalkmasına” sebep olmak, dolayısı
ile eski Türk Hakanlar yurdunu, bir daha geri gelmemek üzere Moğollar’a intibak
ettirmek suretiyle Türk tarihinde oynadığı menfi rol dikkatten kaçmamıştır.
Nitekim Karluklar Ötüken’de Kırgız hakimiyetini reddetmişlerdir.
Son Güncelleme : 04-03-2008 18:14
|
|
|