|
Müslüman-Türk
Devletlerinde Kültür ve Uygarlık
1-Hükümdar ve Saray : Devlet
hanedanın ortak malı olarak kabul edilirdi. Bu durum hükümdarın ölümünden sonra
taht kavgalarına sebep olur, devleti zayıflatırdı. Bazı Türk-İslam
Devletleri'nde hükümdar, Sultan sanını kullandı. İlk Türk-İslam Devletleri'nde
hükümdar tahta çıkınca Abbasi halifelerinin tasdiğini istedi.
2-Merkez Teşkilatı :Hükümet,
Divan-ı Saltanat denilenBüyük Divan'dan meydana gelirdi. Divanın başkanı
hükümdardı. Selçuklular bu kurumu Abbasilerden almışlardır. Büyük Divan'a bağlı
olan dört divan şunlardı: İstifa Divanı; Mali işlerle ilgilenen divandır.
Başkanlığını müstevfi yapardı.Tuğra Divanı; Devletin yazışmalarının yapıldığı
divandır. İsraf Divanı; Mal işlerin yolunda gidip gitmediğini kontrol eden
divandır. Başkanına müsrif denirdi. Divan-ı Arz; Ordu ve asker maaşları ile
ilgilenen divandır.
3-Taşra Teşkilatı : Başkent
dışındaki idari birimlere vilayet denirdi. Vilayetlerin başında şehzadeler veya
vali statüsünde naipler bulunurdu. Anadolu Selçuklularında üç tip vilayet
bulunurdu. Meliklerin yönettiği vilayetler; bunlar hanedan tarafından
gönderilen meliklerin doğrudan hükümdara bağlı olduğu vilayetlerdi. Divan
Dairesi vilayetleri; yönetimi divana ait olan vilayetlerdi. Bizans sınırında
bulunan vilayetler; Başında uç beyi denilen sınır koruyucu beylerin bulunduğu
vilayetlerdi.
4-Hukuk
:İslamiyet'in kabulü ile hukuk kuralları değişikliğe uğradı, Türk töresi
ile İslami kurallar bir sentez haline getirildi. Adli teşkilat; Şeri Yargı ve
Örfi Yargı olmak üzere ikiye ayrılırdı. Şer'i Yargı; kadıların başkanlığındaki
mahkemeler tarafından yürütülürdü. Örfi Yargı; vergilere, askeriye ile, ikta
sahipleri ve ticarete ilişkin kanunlarla ilgilenirdi. Hükümdarların halkın
şikayetlerini dinlemek amacıyla düzenlediği Mezali Divanları da görülürdü.
Askeri davalara kadı askerler denilen kadılar bakardı.
5-Ordu : İlk Türk-İslam
Devletleri'nde ordu Türkmenlerden oluşurdu. Karahanlılarda ordu Hassa ordusu,
Eyalet askerleri ve Türkmen kuvvetleri olmak üzere üç bölüme ayrılmıştı.
Selçuklularda, Karahanlılar'dan farklı olarak ikta askerleri, bağlı devletlerin
askerleri ve gönüllü askerler vardı. Hassa Ordusunda, askerlik için ayrılan
çocuklar belirli merkezlerde yetiştirilir, sultanlar Hassa Birliklerini burada
yetişen askerler arasından seçerlerdi. Eyalet askerleri; Şehzadelerin ve
valilerin yönetimindeki askerlerdi. Türkmen birlikleri; Göçebe Türkmen
boylarının savaş anında orduya katılmaları ile oluşan birliklerdi.
6-Toprak Yönetimi :Devlete ait ve
miri arazi olarak adlandırılan topraklar dört bölüme ayrılmıştı. Has arazi ;
Geliri hükümdara ait olan arazilerdi. İkta arazi; Gelirlerine göre önemli
devlet görevlilerine dağıtılan arazilerdi. Mülk arazi; Başarılı devlet
adamlarına verilen arazi idi. Bu topraklara sahip olanlar toprak hakkında her
türlü tasarrufa sahipti. Vakıf arazi; İlmi ve sosyal kuruluşların masraflarını
karşılamak amacıyla bu kuruluşlara tahsis edilen arazilerdi.Haraci arazi;
Müslüman olmayan halka ait arazilerdi.
7-Din :İslamiyet'in
kabulünden sonra İslam dinini yaymak için önemli çalışmalar yapmışlardı.
İslamiyet'te gaza denilen Müslüman olmayan ülkelere yönelik savaşlar ile önemli
fetihler gerçekleştirmişlerdi. İslam dini ile İslamiyetten önceki kültürlerin
birleşmesi ile Babalik, Bektaşlik, Ekberilik ve Mevlevilik gibi çeşitli
tarikatlar oluşturulmuştu. İslamiyeti yaymak amacıyla eserler yazılmış,
Kur'anı'ın yayılması amacıyla çalışmalar yapılmıştı.
8-Ekonomik Hayat : Tulunoğulları
ve Akşidler, doğu ve batı ticaret yolları arasında oldukları için ticarette
oldukça gelişmişti. Eyyubiler ve Memlüklüler'de ise Mısır'la ticaret çok
gelişmişti. Memlüklüler döneminde Trablus, Şam, İskenderiye, Dimyat, Yafa ve
Akka önemli ticaret merkezleri haline geldi. Ümit Burnu'nun buluması ile bu
ticaret merkezleri önemini yitirdi. Gazneliler, Hindistan topraklarını ele
geçirerek ekonomilerini canlandırmıştı. Büyük Selçuklular'da, Orta Asya ve
Hindistan'dan gelen ticaret yollarının geçmesi ülkeyi zengin bir hale
getirmişti. Anadolu Selçuklu Devleti, ticaret yolları üzerinde yaptığı vakıf
kuruluşları, han ve kervansaraylarla ticari alanda gelişmişti.
9-Sosyal Hayat : Türk-İslam Devletleri'nde
göçebe bir hayat görülmüş, göçebecilikten dolayı hayvancılık gelişmişti.
Yerleşik hayata geçildikçe köylerde oturanlar tarımla, şehirlerde yaşayanlar
ise ticaret ve el sanatlarıyla uğraşmışlardı. Şehirlerde ticaretle uğraşanlar
Ahi teşkilatını oluşturmuşladı. Anadolu Selçukluları zamanında Türkler zengin
ve mutlu bir hayat sürmüşlerdi.
10-Bilim :Türk İslam
Devletleri'nde medreseler bilim merkezi idi. Büyük Selçuklu Devleti zamanında,
dünyanın ilk üniversitesi olarak kabul edilen Nizamiye Medresesi yapıldı.
Medreselerde Kur'an, hadis, kelam, fıkıh, Arap dili ve edebiyatı, matematik,
mantık geometri ve tarih okutulurdu. Önemli bilim adamlarının başlıcaları;
Farabi, Biruni, İbn-i Türk, İbn-i Sina, Gazali, Ömer Hayyam'dır.
11-Sanat : Türk-İslam devletlerindeki
sanat eserlerinde mimari ağırlıkta idi. Türk-İslam Devletleri tarafından
yapılan ve günümüzde hala ayakta duran sanat eserlerinden bazıları şunlardır:
Tulunoğlu Camii, Baybars Camii, Mescid-i Cuma, Sultan Sencer Türbesi, Alaaddin
Camii, Burmalı Minare
Son Güncelleme : 04-03-2008 19:03
|
(0 Oylama)
GENEL TARİH