öss hazırlık

1. TANIM

"Noun Clause" bir tür basit cümle olarak ele alınabilir ve çeviri işlemi de buna göre yapılabilir. Cümle ne kadar karmaşık yapıda gözükürse gözüksün, aşağıdaki bölümlerde yer alan örnek cümlelerden de anlaşılacağı gibi, aslında bir S+V+(O) yapısı mevcuttur ve bu yapı Türkçe'ye Ö+(N)+Y şeklinde aktarılır.

2. "THAT" CLAUSE

2.1. Reported speech

a) Normal cümleler

- Ann told me that Tom liked beer. (S + V + O + O(S+V+O) )
   Ann bana Tom'un biradan hoşlandığını söyledi.

b) Emir / İstek cümleleri

- We told the boys to keep away from the cake. (S + V + O + O(V+O) )
  (Biz) oğlanlara kekten uzak durmalarını söyledik.

2.2. "be" + that

"To be" yükleminin ardından, öznenin niteliğini açıklamak için "that" ile bağlanan bölüm kullanılabilir.

- My assumption is that inflation will remain a problem.(S + V + O(S+V+O))
   Benim tahminim enflasyonun sorun olarak kalaca??(dır).

2.3. realise / see / .. + that

Bu yapıda "notice, realise, understand, see, hear, imagine" gibi yüklemlerin ardından "that" ile başlayarak bu yüklemin nitelediği unsur anlatılmaktadır. Çeviri ya da kullanım açısından diğer "Noun Clause" yapılardan bir farklılığı yoktur.

- I noticed that he was telling the truth. (S + V + O(S+V+0))
  (Ben) onun doğruyu söylemekte olduğunu farkettim.

2.4. İsim, that ..

Bu yapı "Non-defining Relative Clause" ile benzerlik gösterir.

- The report, that he will take measurements, justifies me. (S(NOUN+THAT+S+V+O) + V + O)
  Onun önlemler alacağı (şeklindeki) rapor beni haklı çıkarıyor.

2.5. That ...

- That the budget deficit will increase is obvious

türü bir cümle çeviri açısından sorun oluşturabilmektedir. Bunun nedeni de cümlenin başındaki "That" kelimesine aldanılıp "Bu ..." ile çeviriye başlanmasıdır. Böyle bir çeviri, yukarıdaki örnek cümle açısından, iki yönden yanlıştır.

1. "That" kelimesi "that book/pen/man" gibi yapılarda olduğu gibi kendisinden sonra gelen ismi niteliyor olsa, bu
     durumda örnek cümledeki "the" kelimesinin kullanılmaması gerekirdi.
2. Cümle "Bu" kelimesi ile başlanarak aktarılacak ise bu durumda cümle incelendiğinde,

- That the budget deficit will increase is obvious
             S                            V           ?

 durumu ortaya çıkacaktır. Yani cümlenin sonunda yer alan "is obvious" bölümü ortada kalacaktır.

Bu tür cümleler

- That the budget deficit will increase is obvious (S( THAT +S+V+O) + V + O)

yapısı taşımaktadır ve cümlenin başındaki "That" Türkçe'ye "yüklem + -DIğI / -EcEğI" şeklinde aktarılır.

Bütçe açığının artacağı ortada(dır).

"That" ile başlayan cümleler "It ... that ..." yapısı ile de oluşturulabilir.

- It is obvious that the budget deficit will increase.

3. "WH" CLAUSE

"Who(m/se), which, where, when, why, how (much / many / far / tall / .. )" gibi yapıların kullanıld??? cümlelerdir.

3.1. Reported Speech

Konuşan kişinin sorularının aktarımıdır.

- Peter asked where they had put the box. (S+ V+ O(WH+S+V+O))
  Peter (onların) kutuyu nereye koymuş olduklarını sordu.

3.2. WH .. + be + (WH ..)

- Why he didn't call the police is a mystery. (S(WH+S+V+O) + V + O)
   Onun neden polisi aramadığı bir gizem(dir).

- What I gave Tom was not what he wanted from me. (S(WH+S+V+O) + V + O(WH+S+V+O))
   Benim Tom'a verdiğim şey, onun benden istediği (şey) değildi.

3.3. "be" + WH

"To be" yükleminin ardından, öznenin niteliğini açıklamak için "WH" ile bağlanan bölüm kullanılabilir.

- The problem is how the children find the way. (S +V + O(WH+S+V+O))
  Sorun çocukların yolu nasıl bulacakları (dır).

3.4. realise/see/.. + WH

Bu yapıda "notice, realise, understand, see, hear, imagine" gibi yüklemlerin ardından "WH" ile başlayarak bu yüklemin nitelediği unsur anlatılmaktadır. Çeviri ya da kullanım açısından diğer "Noun Clause" yapılardan bir farklılığı yoktur.

- His wife cannot understand why Peter refused the offer. (S + V + O(WH+S+V+O))
   Karısı Peter'ın teklifi neden reddettiğini anlayamıyor.

3.5. İsim, WH.

Bu yapı "Non-defining Relative Clause" ile benzerlik gösterir.

- Your question, why Max didn't tell it, is interesting. (S(NOUN, WH+S+V+O) + V + O)
   Max'in onu neden anlatmadığı şeklindeki sorun ilginç (tir).

3.6. WH + to

WH kelimesini izleyen bölümde "should" ya da "ought to" kullanılması durumunda bu yapı,

                               WH + to

olarak kısaltılabilir.

- I don't know where I should go.
                                 to go.
  Nereye gideceğimi/gitmem gerektiğini bilmiyorum.

4. "YES/NO" CLAUSE

4.1. Reported Speech

Konuşan kişinin bir soru kelimesi (WH) kullanmadan oluşturduğu soruların aktarılmasıdır.

- My lawyer asked me if /whether I had sent the form. (S + V + O + O(IF+S+V+O))
  Avukatım bana (benim) formu gönderip göndermediğimi sordu.

4.2. whether to

"Whether" kelimesini izleyen bölümde "should" ya da "ought to" kullanılması durumunda bu yapı,

                     whether to

olarak kısaltılabilir.

- The boss doesn't know whether he should believe his excuse / to believe his excuse.
  Patron onun mazeretine inanmalı mı inanmamalı mı bilemiyor.

4.3. "If" ve "whether" farkı

Kullanım açısından "if" ve "whether" çeşitli farklılıklar gösterirler. "Whether" daha geniş bir kullanım alanına sahiptir.

a) Whether + cümle + V + (O) yapısında "if" kullanılmaması tavsiye edilir.

- Whether he would pass the test was oubtful.
   Sınavı geçip geçemeyeceği kuşkuluydu.

b) "be" + whether yapısında "if" kullanılmaz.

- My problem is whether I will get a pay rise.
  Benim sorunum zam alıp alamayaca??m.

c) "preposition" + whether yapısında "if" kullanılmaz.

- Everything depends on whether they will come on time.
  Herşey onların zamanında gelip gelmeyeceklerine bağlı.

d) .., whether yapısında "if" kullanılmaz.

- You have yet to answer my question, whether I can count on your vote.
  Daha/Bir de benim, senin oyuna güvenebilir miyim soruma yanıt vermen gerek.

e) whether + to yapısında "if" kullanılmaz.

- I don't know whether to stay.
  Kalmalı mıyım, kalmamalı mıyım bilmiyorum.

f) whether or not yapısında "if" kullanılmaz.

- He didn't tell us whether or not he will be staying with us.
  Bizimle kalıp kalmayacağını söylemedi.

5. EXCLAMATIVE CLAUSE

- He didn't know what a great chance he had missed.
   Nasıl da / Ne de büyük bir şans kaçırm?? olduğunu bilmiyordu.

- It is incredible how fast he can run.
  O kadar hızlı koşabilmesi inanılmaz (bir şey).

Bu yapı kimi zaman iki ayrı anlam taşıyabilir ve doğru anlamın çıkarılması için cümlenin geçtiği metnin içeriğine bakılması gerekebilir.

- I told her how late she was.
(a) Ona ne kadar geciktiğini söyledim [saatten haber verdim].
(b) Ona ne kadar da geciktiğini söyledim.

- They didn't know what mistake they had made.
  Ne hata yaptıklarını bilmiyorlardı.

- They didn't know what a mistake they had made.
  Nasıl da (büyük) bir hata yapmış olduklarını bilmiyorlardı.

6. INFINITIVE CLAUSE

Türkçe'ye "yüklem + -mEk" şeklinde aktarılabilir.

6.1. To ..

- To join the army was his only dream. (S(TO+V+O) + V + O)
  Orduya katılmak tek rüyasıydı.

6.2. To ..+ "be" + to ..

- To challenge him is to risk your life. (S(TO+V+O) + V +O(TO+V+O))
  Ona meydan okumak kendi yaşamını riske atmaktır.

6.3. .. object + to

- My father didn't want me to argue with Tom. /my arguing ...  (S + V + O + O(TO+V+O))
  Babam (benim) Tom ile münakaşa etmemi istemedi.

6.4. İsim, to ..

Bu yapı "Non-defining Relative Clause" ile benzerlik gösterir.
 

- Your ambition, to become a lawyer, requires hard work. (S(NOUN, TO+V+O) + V + O)
   (Senin) avukat olma(k) hevesin sıkı çalışma gerektirir.

Bu yapının benzeri, "It .." ile sık olarak kullanılır.

- It is natural for them to be together.
                    that they are together.
                    that they should be together.

- It would be unwise for you to marry her.
                                if you were to marry her.

7. "-ING" CLAUSE

Türkçe'ye "yüklem + -mEk" şeklinde aktarılabilir.

7.1. "-ing" ..

- Watching TV has been his only enjoyment. (S(-ING+O) + V + O)
  Televizyon seyretmek onun tek eğlencesi olmuştur.

7.2. "be" + "-ing"

- His first job had been selling computers. (S +V + O(-ING+O))
  İlk işi bilgisayar satmak olmuştu.

7.3. İsim, "-ing"

Bu yapı "Non-defining Relative Clause" ile benzerlik gösterir.

- Her thesis, studying cognitive factors, takes up all her time. (S(NOUN, -ING+O) + V + O)
  Bilişsel unsurları incelemek konulu tezi tüm vaktini alıyor.

7.4. .. my/his/..(=Possessive) + "-ing"

- I am against their digging the area. (S +V + O(POSSESSIVE+-ING+O))
  (Ben) onların bölgeyi kazmalarına kar??yım.

7.5. My/His/..(=Possessive) + "-ing" ..

- My forgetting her name was a great mistake. (S(POSSESSIVE+-ING+O)+V+O)
   (Benim) onun adını unutmam/unutuşum büyük (bir) hataydı.

7.6. There ... no /any + -ing ...

Bu yapının Türkçe'ye aktarılması için her zaman kullanılabilecek bir yol önermek olanaksızdır.

- There was no / wasn't any mistaking that voice.
   O sesi tanımamak / başka seslerle kar??tırmak olanaksızdı.

- There is no / isn't any knowing what they will do next.
Gelecek sefer ne yapacakları bilinmez.

8. BARE INFINITIVE CLAUSE

8.1. Ettirgen Yapı ("Causative")

a) have so. do stg. = birisine birşeyi rica ya da atama yolu ile yaptırmak.

- We had the waiter clean the table.
  Garsona masayı temizlettik.

b) get so. to do stg. = birisine ikna yolu ile birşey yaptırmak.

- Can you get your father to lend you the car ?
  Babanı arabayı vermeye ikna edebilir misin ?

c) make so. do stg. = birisine birşeyi (zorla) yaptırmak.

- I'm not guilty ! They made me do it.
  Ben suçlu değilim ! Bana onlar yaptırdılar.

d) have / get stg. + V3 = birşeyi yaptırmak

- She has had her hair dyed.
  Saçını boyattı.

Bu yapıda "get + V3" yerine göre edilgen anlam taşıyabilir. Örneğin,

- He got himself beaten

cümlesi ettirgen olarak ele alındığında

Kendisini dövdürdü

anlamı ortaya çıkmaktadır. Oysa yapıyı edilgen olarak ele almak daha iyi olur:

Dayak yedi. /Dövüldü.

İngilizce ettirgen yapıların çevirisi esnasında sorun oluşturmasa da, yanlışlıkla eklenecek bir "t" harfi yanlış anlam ile sonuçlanabilmektedir. Yani, hatalı olarak "yüklem + -DIrmEk" yerine "yüklem + - DIrtmEk" yapısının kullanılması. İkinci yapının doğru olarak kullanılması aşağıdaki örnekte açıklandığı şekilde olmalıdır.

- I've had the car cleaned. ETTİRGEN
  Arabayı temizlettim.

- I've got someone to have the car cleaned.
  Arabayı (birisine) temizlettirdim.

8.2. but / except

İstisna belirten durumlarda "but" ve "except" kelimelerinden sonra gelen yüklem "to" almadan kullanılır.

- She did everything but come to the point.
   Sadede gelmek dışında herşeyi yaptı.