|
Osmanlı Ekonomisi
Maliye:
Maliye işlerine defterdar bakardı. Rumeli defterdarına başdefterdar denir.
Devletin gelirleri hazinede toplanır. Hazine-i amire; devlet hazinesi, Hazine-i
has; padişah hazinesidir. İlk Osmanlı bütçesi, I. Murat zamanında Çandarlı Kara
Halil Paşa'nın tavsiyesi üzerine hazırlandı. Osmanlı Devleti'nde en önemli
gelir kaynağı halkın ödediği vergilerdi. Ödenilen vergiye göre halk re'aya ve
askeri olamak üzere iki sınıfa ayrılırdı.
Gelirler:
Osmanlı Devleti'nin diğer gelir kaynakları; gümrük vergisi, avarız vergisi,
ganimetlerin beşte biri, savaş tazminatları, maden, tuzla ve ormanlardan elde
edilen gelirler ve ağnam vergisidir.
Giderler:Osmanlı
Devleti'nin giderleri; ordu, donanma ve asker maaşları, cülüs bahşişleri, savaş
masrafları, bayındırlık hizmetleri ve ulemanın maaşlarıydı.
Mültezim:
Mültezim, vergiyi devlete peşin öder. Yıllıklı eyaletlerde, iltizam (açık
artırma) yoluyla aldığı bölgenin vergisini Devlet güvencesinde toplar.
Osmanlı Devleti'nin duraklama ve
gerilemesinde rol oynayan en önemli etken; gelir ve giderlerdeki dengesizlikti.
Vergiler: Vergiler,
şer'i ve örfi vergiler olmak üzere ikiye ayrılırdı.
A-Şer'i vergiler: (Tekalif-i Şerriye)
Şeriatın yani İslam
hukukunun emrettiği vergilerdi. Öşür, haraç, cizye, gümrük-maden ve ormanlardan
elde edilen gelirlerle ganimetlerin 1/5’i
Öşür vergisi : Üreticiden ürünün onda biri oranında ayni olarak, alınan
vergidir.
Harac vergisi
: Osmanlı topraklarında yaşayan gayrimüslimlerden, ellerindeki topraklara
karşılık alınan vergidir.
Cizye vergisi
: Baş vergisi tabiriyle, gayrimüslimlerden her haneden yetişkin erkek başına
alınan vergidir.
Zekat :
Zengin müslümanlardan malı oranında alınan vergidir.
B-Örfi Vergiler:(Tekalif-i örfiye)
Tüccar,esnaf ve imalatçıdan
alınır. Bağlı beylik ve devletlerden alınan vergiler ve avarız vergisi (Olağan
üstü durumlarda alınan vergi) (Avarız vergisi, 2.Beyazıt zamanında sürekli
olmuştur.)
Çift Bozan
: Toprağının belirli bir süre boş bırakan köylüden alınan vergidir.
Çift vergisi
: Toprak sahiplerinden mülkü oranında alınan arazi vergisidir.
Mücerred vergisi : Re'ayanın yetişkin bekar ve erkeklerinden, tarım yapacak
herhangi bir yere sahip olmadıkları takdirde alınan vergidir.
Bennak vergisi : Mücerred'in evlenmesi durumunda alınan vergidir.
İspenç :
Çift vergisi gibi, Hristiyanlardan alınan arazi vergisidir.
Osmanlı Devleti'nde Para ve Fiat Hareketleri
Sikke:
Osmanlı Devleti'nde genel kullanımdaki madeni paraya denir.
Akçe :
Gümüş sikke demektir. Akçe'nin altından olanınaysa sikke-i hasene denir.
Osmanlı Devleti’nde ilk bakır akçe Osman Bey zamanında bastırıldı. Orhan Bey
zamanında akçe gümüş olarak bastırıldı. 2.Mehmet döneminde altın sikke
bastırılmıştır.XVIII. Yüzyılda sikke ile birlikte altın ve kuruş kullanılmaya
başlandı. Abdülmecit zamanında 1840 ilk kağıt para (Kaime) bastırıldı. 1848
yılında yirmi kuruş değerinde Mecidiye bastırıldı.
Darphane :
Sikke basılan yere verilen addır.
Osmanlı Toplumu :Toplumun en üst makamı ve otorite sahibi padişahtı. Halk askeri ve
reaya olmak üzere iki ana gruba ayrılırdı.
Askeri :
Görevleri gereği vergi vermeyen, devlet memurları, saray halkı, seyfiyye,
ilmiyye kalemiye gibi gruplardı.
Re'aya :
Vergi vermekle yükümlü, şehirli, köylü ve göçebe halktı.
Seyfiyye :
Askeri sınıftı. Sadrazam, vezir, subaşı, tımarlı sipahi bu sınıftandı.
İlmiyye :
İlimle uğraşan sınıf olup, kadı, imam ve medrese hocası gibi adlar alırlardı.
Kalemiye :
Üst seviyedeki bürokratlara verilen isimdi.
Osmanlı Devleti'nde toplum ırk esaslarına
göre değil, düşünce ve inanç temellerine göre sınıflandırılmıştı.
Re'aya sınıfının en önemli kuruluşu esaf
teşkilatı olan "Loncalar" dı.
Eğitim ve Öğretim :Eğitim ve öğretim "nakli" ve "akli" ilimler
olmak üzere ikiye ayrılırdı.
Nakli ilimler
: İslam dinine dayanan ve temeli Kur'an-ı Kerim olan, tefsir, hadis, kelam ve
fıkıh gibi bilimler.
Akli bilimler : Matematik, tıp, kimya, felsefe, tarih ve astronomi gibi bilimler.
Enderun :
İlk defa II. Murat zamanında kuruldu. Enderun'a başlangıçta hristiyan teb'adan
devşirme sistemi ile toplanan gençler alınırdı. Enderun'a daha sonra Müslüman
çocuklarda alındı.
Medrese :
Osmanlı Devleti'nde eğitim ve öğretimin bel kemiğini oluşturan kuruluştur.
Osmanlı Devleti'nde ilk medrese İznik'de Orhan Bey zamanında kuruldu.
Medrese eğitiminin ilk aşaması Sıbyan
(Mahalle) Mektebiydi. Medreseler, 1924 yılında çıkartılan bir kanunla
kapatıldı.
Sanat
:Güzel sanatlar alanında çinicilik, minyatür, hat, seramik, mimari ve müzik
ilerlemişti. Osmanlı Devleti'nde resim ve heykel dini açıdan yasaklandığı için
bu sanatlar gelişme göstermemiştir. Bu nedenle mimariye ağırlık verilmiştir.
Resim ve heykel İslamiye öncesi putlara tapınmayı hatırlatabileceği
düşüncesiyle yasaklanmıştı.
Çinicilik Osmanlı Devleti'nin en ileri
olduğu güzel sanat dalıydı. Osmanlı Devleti'nde resim yerine minyatür sanatı
gelişmiştir. Hat sanatı da Osmanlı Devleti ile birlikte zirveye ulaştı. Osmanlı
Devleti'nde mimari denince de akla Mimar Sinan ve onun eserleri gelir.
COĞRAFİ KEŞİFLER: Pusulanın bulunması,
gemiciliğin ilerlemesi, coğrafya bilgisinin ilerlemesi, cesur gemicilerin
yetişmesi, çeşitli sınıfların zengin olma isteği coğrafi keşiflere neden
olmuştur. Osmanlı, zengin ve konumu iyi olduğu için coğrafi keşiflere iştirak
etmedi. Coğrafi keşifler sonucunda; Asya ticareti ümit burnuna kaydı. Osmanlı
ve İslam ülkeleri ekonomik kayıplara uğradı. Portekiz ve ispanya ilk
sömürgeleri kurdular.Burjuva sınıfı doğdu. Sanayi devriminin ön koşulları
oluştu. Keşiflerin ana nedeni: İspanya ve Portekizin Akdeniz ticaretinden
faydalanamamasıdır.
RÖNESANS: İtalyada başlayıp avrupaya
yayılan bilim vs. alanındaki gelişme ve değişmelere Rönesans denir. Soylularla
halk arasında farklılık ve çelişki arttı. Hümanizm ve pozitif düşünce gelişti.
Dinsel konular tartışmaya açıldı. Bilim teknik gelişti.
REFORM: Almanyadan başlayan dinsel
nitelikli hareketleri reform denir. Alman kilisesi papaya bağlı. Martin Luter
incili ilk defa tercüme etmiştir. Reform sonucunda yeni mezhepler ortaya
çıkmıştır. Protestan, kalvenizm, algini kalvenizm… Katolik kilisesi kendi
içinde reform yaptı. Laik eğitime geçildi. Yeni mezheplerden dolayı yeni tarikatlar
çıktı. Mezhep savaşları başladı.
Son Güncelleme : 04-03-2008 19:18
|
(0 Oylama)
GENEL TARİH