|
YÜKSELME
DÖNEMİ ( 1453 - 1579 ):
Bu
dönem; 1453 yılında Fatih'in İstanbul'u almasıyla başlar. 1579 yılında Sokullu
Mehmet Paşa'nın ölümüne kadar sürer. Bu dönemde Osmanlı Devleti, Basra'dan
Viyana'ya, Kırım'dan Cezayir'e kadar uzanan bir imparatorluk haline gelmiştir.
Bu dönemde Fatih, Yavuz ve Kanuni gibi padişahlar ve büyük vezir Sokullunun
başarıları göz kamaştıracak değerdedir.
FATİH DÖNEMİ (2.Mehmet) (1451-1481) :
1453’te istanbulu alarak başkent yaptı. Ortodoks kilisesinin varlığı
sürdürülmüştür. Veziri (çandarlı’yı) idam ettirdi. Kul kökenlilere vezirlik
verilmeye başlandı. Veziri azam padişahın mutlak vekili oldu. Arnavutluk,
Sırbistan ve Bosna Osmanlı eğemenliğine geçti. Belgrat dışında tüm sırbıstan alındı.
Mora adasını alarak despotlukları yıktı. Eflak üzerinde Osmanlı egemenliği
kesinleşti. 1467 Bosna krallığı yıkıldı. Arnavutluk Osmanlı devletine katıldı.
Cenevizlilerden Amasra alındı. İsfendiyaroğulları beyliğine son verildi. 1466
Konya ve karaman alındı. 1461 yılında Trabzon Rum İmparatorluğunu da sona
erdirdi. 1473 yılında Otlukbeli Savaşı'ndan sonra Uzun Hasan'ın kurduğu
Akkoyunlu Devleti ortadan kaldırıldı. Anadolun'nun hakimiyeti tam olarak
sağlandı. Anadolu tamamen Türkleştirildi.
İstanbul'un Fethi
Nedenleri
ve Hazırlıkları
İstanbul'un
Fethinin Nedenleri 1. Osmanlı
toprak bütünlüğünün sağlanmak istenmesi. 2. Bizans'ın Balkanlar'da bulunan
Osmanlı topraklarına asker sevkinin engellenmek istenmesi. 3. Bizans'ın Osmanlı
taht kavgalarını desteklemesi. 4. Hz. Muhammed'in fethi teşvik edici hadisi. 5.
İstanbul'un dünya ticaret yolları üzerinde bulunan önemli bir kent olması
Fetih
Hazırlıkları :Hıristiyan aleminin Bizans'a yardım etmesini engellemek için bazı Avrupa
ülkeleri ile antlaşmalar yapıldı. Anadolu Hisarı'nın karşısına Rumeli Hisarı
yapıldı. Bu hisarın yapılma nedeni Balkanlar'dan karadeniz yolu ile
yapılabilecek yardımları kesmek ve Boğazları kontrol altında tutmaktır. 400
parçalık bir donanma meydana getirildi. Muslihiddin, Saruca Sekban ve Macar
Urban'a büyük kuşatma topları döktürüldü.
İstanbul'un
Fethi (1453) :Bizans İmparatorluğu İstanbul şehri ile civardaki birkaç kasabaya hakim
bir durumdaydı. Bizans elindeki donanmayı Haliç'e çekerek, Haliç'in ağzını
zincirle kapattı. İstanbul, hem karadan hem de denizden çok sağlam surlarla
çevrilmişti. 6 Nisan 1453 sabahı kuşatma başladı. 21-22 Nisan gecesi 72 parça
donanma karadan Haliç'e indirildi. 29 Mayıs 1453 sabahı İstanbul'a girildi.
İstanbul'un
Fethinin Türk Tarihi Açısından Önemi :1. İstanbul Osmanlı Devleti'nin başkenti
yapıldı. 2. Fetih ile Osmanlı Devleti için için İmparatorluk dönemi başladı. 3.
Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğü sağlandı. 4. Dünya ticaret yollarının
önemli noktası Osmanlıların eline geçti. Bu durum Akdeniz ve Karadeniz
ticaretinde etkili olan Venedik ve Ceneviz'e zarar verdi. 5. İstanbul'da
bulunan Ortodoks Kililsesi'nin koruyuculuğu Osmanlıların eline geçti. Böylece
Osmanlı Ortodoksların lideri konumuna gelmiştir. Bu kilisenin denetim altına
alınması, Hristiyan birliğini parçalama amacı taşımaktadır.
İstanbul'un
Fethinin Dünya Tarihi Açısından Önemi :1. İstanbul'un fethi ile Orta Çağ
kapandı, Yeni Çağ başladı. 2. Doğu Roma imparatorluğu sona erdi. 3. Savaş
toplarının üstünlüğü anlaşıldı, sur ve kalelerin önemi azaldı. 4. Feodalizmin
yıkılış süreci hızlanmış oldu. 5. İstanbul'un Türkler'in eline geçmesi üzerine
Avrupalılar yeni ticaret yolları aramaya başladı. Bu durum Coğrafi Keşifler'in
zorlayıcı nedenini oluşturdu.
Anadolu'daki
Fetihler :İlk önce 1459'da Cenevizliler'den Amasra alındı. 1460 yılında
Candaroğulları Beyliği'ne son verildi. 1461'de Trabzon Rum İmparatorluğu
ortadan kaldırıldı. Böylece Büyük Selçukluların başlattığı Anadolu'yu
Türkleştirme politikası tamamlandı. 1466'da Karamanoğulları Beyliği'nden Konya
ve Karaman alındı.
Otlukbeli
Savaşı (1473) :Osmanlılar ile Akkoyunlu Devleti arasında Anadolu'da
egemenlik kurma mücadelesi bulunmaktaydı. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan
Karakoyunlu Devleti'ni yıkarak, Sivas'a kadar gelmişti. Candaroğulları ve
Karamanoğlu beyleri de Uzun Hasan'a sığınmıştı. 1473 tarihinde yapılan
Otlukbeli Savaşı ile Akkoyunlu Devleti yenildi. Bu savaş Akkoyunlu Devleti'ni
zayıflatmış ve onun Şah İsmail tarafından yıkılmasına neden olmuştur.
Batıdaki
Fetihler :1454 - 1459 arasında Sırbistan'a üç sefer düzenlendi, Sırbistan ele
geçirildi. 1460'ta Mora despotları ortadan kaldırıldı. 1462 yılında Eflak, 1476
yılında da Boğdan Beyliği alındı. 1463 yılında Bosna, 1465'te de Hersek Osmanlı
Devleti'ne bağlandı. Bu fetih hareketi ile Balkanlar'da siyasi birlik
sağlanmıştır.
Denizlerdeki
Fetihler :Ege'de 1456 yılında Taşoz, Bozcaada, Semadrek, ve Limni, 1462 yılında
Midilli, 1470 yılında da Eğriboz adaları alındı. 1475 yılında Kefe, Azak ve
Menküp kaleleri alınarak Kırım Osmanlı topraklarına katılıp Osmanalı'ya bağlı
hanlık haline getirildi. Karadeniz Türk gölü haline geldi. Asya Türkleri ile
temas sağlandı. 1480’de İtalyada otronto alındı. Venedik, istanbul’da elçilik
bulundurma hakkını alan ilk devlettir.
Kırım'ın
Alınması'nın Sonuçları : 1. Gedik Ahmet Paşa tarafından Kırım alındı ve
Osmanlılara bağlı hanlık haline getirildi. 2. İpek Yolu'nun kontrolü tamamen
Osmanlıların eline geçti. 3. Karadeniz bir Osmanlı gölü haline geldi. 4.
Cenevizlilerin Karadeniz'deki etkinliğine son verildi. 5. Rusya'ya karşı tampon
bölge yaratıldı ve Rusya'nın Karadeniz'e inişi bir süre engellendi. 6. Kırım'ın
bağlı hanlık olmasıyla Osmanlılara savaşlarda asker ve ekonomik kaynak
sağlandı.
Osmanlı-Venedik
Savaşları (1463-1479) :Nedeni : Osmanlı Devleti'nin İstanbul, Ege Adaları ,
Amasra, Kırım, Mora Yarımadası ve Yunan Adaları'nı elegeçirmesi ile Venedik ve
Cenevizlilerin ticari darbe yemesi.
Sonuçları :
Venediklilerin denizde, Osmanlılar'ın ise karada üstün olması nedeniyle
taraflar birbirine üstünlük sağlayamadı. Venediklilerin barış istemesi sonucu
1479'da Venedik Antlaşması imzalandı. Fatih'in Venediklilere kapitülasyon
vermekle ulaşmak istediği amaçlar şunlardır: Birincisi ticareti canlandırmak
ikincisi ise Avrupa Hristiyan birliğini parçalamaktır.
Otranto
Kuşatması (1480) :1. Büyük bir imparatorluk kurmak isteyen Fatih'in,
Batı Roma topraklarına sahip olmak istemesi. 2. Avrupa'ya yapacağı seferlerde
önemli bir üs kazanmak istemesi 3.
Roma'ya ulaşarak Katolik kilisesini denetleyip Avrupa Hristiyan Birliği'ni parçalamak
istemesi.
Sonuçları
: 1. 1480'de Otranto şehri ve kalesi, Napoli Krallığı'ndan alındı. 2.
Fatih'in ölümünden sonra Otranto Napoli Krallığı tarafından ele geçirildi.
Fatih
Kanunnamesi :Sınırların genişlemesi ve ihtiyaçların artması üzerine düzenlenmişti.
İki bölümden
oluşur :
Birinci Bölüm :
Şehzadelerin hükümdar olması ile ilgilidir. Burada kardeş katli yasallaşmış ve
şehzadelerin sancaklara gönderilmesi zorunlu tutulmuştu.
İkinci Bölüm :
Devlet memurlarının görev ve sorumluluklarıyla ilgilidir. Ayrıca bağlı beylik
sistemi uygulamaya geçirilmiştir. Sadrazamlar Divan toplantılarına başkanlık
etmeye başlamıştır.
II.BEYAZIT DÖNEMİ (1481-1512) :
1481 yılında Fatih'in yerine geçti. İmparatorlukta bu dönemde önemli gelişme
olmadı.
Cem
Sultan Olayı Fatih'in ölümü üzerine Amasya sancağında bulunan Bayezit devşirmelerin
desteğiyle tahta geçti. Konya sancağında bulunan ve Türkmenlerin desteklediği
Şehzade Cem bunun üzerine taht mücadelesine başladı. Memluklerin'de
desteklediği Cem Sultan, Bursa'yı aldı ve adına para bastırıp hutbe okuttu.
1481'de Yenişehir Ovası'nda yenilen Cem, Konya'ya kaçtı. II. Bayezit'in
gönderdiği kuvvetlere yenilen Cem Sultan, önce Mısır'da Memlüklülere, ardından
da Rodos şövalyelerine sığındı. Yıllarca Avrupa'da dolaştırılan Cem Sultan,
1495 yılında Napoli'de öldü. Cem Sultan'ın Avrupalılara sığınması Osmanlıların
bu iç sorununu uluslararası bir sorun haline getirdi. II. Bayezit Cem'i
ellerinde tuttukları için Papalığa -1495'te Cem Sultan'ın ölümüne kadar- vergi
ödedi. Bu dönemde İspanyolların saldırısına uğrayan Beni Ahmer Devleti'ne
destek gönderilemedi.
Osmanlı-Memluk
İlişkileri :Osmanlı-Memluk ilişkileri II. Bayezit Dönemi'nde tamamen gerginleşti.
Memluk sorunu ileride kesin bir şekilde Yavuz Sultan Selim tarafından çözümlenecektir.
Fatih Dönemi'nde Memlüklüler, Osmanlı Devleti'nin Hicaz su yolları teklifini
reddetmiş ve Dulkadiroğulları Beyleri arasında çıkan iç çekişmelere karışmıştı.
Memlükler, Cem Sultan'ı ve Karamanoğlu Beyi'ni de himaye etmişti. II. Bayezit
1485 ve 1491’de Memlükler üzerine sefere çıktı. Bu savaşlar genel olarak
Osmanlıların aleyhine sonuçlandı. Ramazanoğulları Beyliği alındı.
Osmanlı-Venedik
İlişkileri :1499'da Venediklilerin elinden İnebahtı, Modon ve Koron alındı. Navarin
Limanı Osmanlıların eline geçti. Karadeniz kıyılarında Kili ve Dinyester
Irmağı'nın ağzında bulunan Akkerman kaleleri alındı.
Osmanlı-İran
İlişkileri :1501'de Akkoyunlu Devleti toprakları üzerinde Safavi Devleti kuruldu.
Safavi hükümdarı Şah İsmail, Anadolu ve çevresinde Şii birçok taraftar topladı.
Doğu Anadolu'da Şahkulu Baba Tekeli tarafından Şii kökenli bir ayaklanma
çıkarıldı ve bastırıldı. II. Bayezit'ın izlediği gevşek politika ve devlet
işlerinden iyice elini çekmesi, Şehzade Selim'i kızdırdı. Selim, 1512'de
Osmanlı tahtına geçti.
I. SELİM ( YAVUZ SULTAN SELİM
) (1512-1520) : Yeniçeri desteğinde tahta çıkan ilk padişahtır.1514 yılında Şah
İsmail'in ordusunu Çaldıran Savaşı'nda yenerek, Safevi Devleti'ni ortadan
kaldırdı. Amacı, bütün müslümanları bir bayrak altında toplamaktı. 1516
Mercidabık, 1517 Ridaniye Savaşlarından sonra Memlük Devleti ortadan
kaldırıldı. Yavuz, bu savaşların ardından Mısır, Hicaz be birçok Arap ülkesinin
tek hakimi oldu. Ayrıca Mısır seferinden sonra HALİFELİK de Osmanlı
sultanlarına geçti.
I.
Selim (Yavuz) Dönemi Çaldıran Savaşı (1514) :Doğu Anadolu'ya sahip olmak
isteyen Şah İsmail bölgedeki Şii Türkmen aşiretlerini Osmanlı'ya karşı
ayaklandırıyordu. Yavuz İran seferi öncesi Dulkadiroğlu Alaüddevle'den yardım
istedi fakat isteği reddedildi. 1514'te Osmanlı orduları İran ordularını
Çaldıran Savaşı'nda yendi. UYARI : Yavuz Sultan Selim Trabzon sancağında
valilik yaparken Şah İsmail'le savaşmış ve Şah İsmail'in savaş taktiğini
öğrenmiştir. Bu savaş sırasında Osmanlılar hareketli topları kullanmışlardır.
Bu durum, teknolojik ilerlemenin savaşların sonucunu nasıl etkilediğini
göstermektedir. Bu savaş Osmanlı Devleti'ne Doğu Anadolu'yu kazandırdı. Şah
İsmail kaçtığı için Safavi Devleti yıkılamadı. Tebrize kadar olan bütün
topraklar Osmanlı Devleti'nin eline geçti. Şii sorunu geçici olarak çözümlendi
ve Doğu Anadolu güvenlik altına alındı. Safavi hazinesi Osmanlı hazinesine
aktarıldı.
Turnadağ
Savaşı (1515) :Yavuz'un Çaldıran Savaşı öncesi Dulkadiroğullarından
istediği yardım reddedilmişti. Yavuz, Çaldıran zaferinden sonra 1515 yılında
Dulkadiroğulları'nı yendi ve bu beylik yıkıldı. Turnadağ Savaşı sonunda Maraş,
Mardin, Elbistan ve Diyarbakır Osmanlı topraklarına katıldı. Anadolu'da siyasal
birlik tamamlanmış oldu.
Mısır
Seferi :Yavuz'un İran seferi sırasında Şah İsmail ile Memlüklüler Osmanlı'ya
karşı bağlaşma yapmıştı. Yavuz, 1516 yılında Mısır üzerine sefere çıktı. 1516
yılında Mercidabık Savaşı ile Memluk ordusu bozguna uğratıldı. Mercidabık
zaferi ile Osmanlı Devleti, Suriye ve Filistin'i ele geçirdi. Yavuz Sultan
Selim, 1517 yılında tekrar Mısır seferine devam etti.
Rıdaniye
Savaşı ve Memlük Devleti'nin Yıkılışı :Kansu Gavri'nin yerine geçen
Tomanbay Osmanlıları Mısır'dan atmak istiyordu. 1517 yılında yapılan Ridaniye
Savaşı ile Mısır Ordusu bir kez daha yenildi. Rıdaniye Savaşı sonunda Memlük
Devleti yıkıldı ve Mısır Osmanlı hakimiyeti altına alındı.
Mısır
Fethi'nin Sonuçları :1. Memlük Devleti yıkıldı. 2. Suriye, Filistin ve
Mısır Osmanlı topraklarına katıldı. 3. Doğu Akdeniz Osmanlı hakimiyetine girdi.
4. Kutsal Topraklar (Mekke ve Medine) Osmanlı hakimiyetine girdi. 5. Kutsal
emanetler ve Mekke ile Medine'nin anahtarları Yavuz'a yollandı. 6. Halifelik
makamı Osmanlılara geçti. Halifelik böylece Kureyş kabilesinden çıkarak Osmanlı
soyuna geçti. Ayrıca Osmanlı'nın teokratik yapısı tamamlandı. 7. Memlük
hazinesi, İstanbul'a getirildi. 8. Kıbrıs adasını ellerinde bulunduran
Venedikliler, Osmanlı'ya vergi ödemek zorunda kaldı. 9. Baharat yolu
Osmanlıların eline geçti. Bu durum Osmanlılar için büyük bir ekonomik
kazançtır. Ancak Portekizliler Ümit Burnu'ndan Hindistan'a ulaştığı için
Osmanlılar buradan kazanç sağlayamadı.
I.
Selim (Yavuz) Dönemi Genel Özelliği :Türk ve İslam alemini tek bir çatı
altında toplamaya çalıştı. Sadece doğu ülkelerine seferler düzenlendi. Bunun
nedeni; Yavuz'un Türk-İslam devletlerini tek çatı altında birleştirmek istemesi
ve devlet bütünlüğünü sarsacak tehlikeyi Doğu'da görmesiydi. İlk celali
ayaklanmaları bu dönemde görüşmüştür.
SÜLEYMAN (KANUNİ) (1520-1566):Yavuz'dan sonra başa Süleyman geçti. Tarihçiler en parlak
dönem olarak, Kanuni Sultan Süleyman dönemini belirlerler. Bu dönemde Avrupa'da
en geniş sınırlara erişildi. 1522 yılında kazanılan Mohaç Zaferi Osmanlıların
Avrupa'daki etkinliğini artırdı. 1535 yılında Fransa ile Kapitülasyon adı
verilen ticaret anlaşması yapıldı. 1535’te kanuninin Fransızlara verdiği
kapitilasyonlar 1.Mahmut zamanında sürekli sürekli olmuştur 1840.) Ancak bu
anlaşma, Osmanlı Devletinin ekonomik gelişmesi bakımından çok zararlı oldu. Bu
dönemde Osmanlı donanması denizlerde büyük hakimiyet kurdu. Barbaros Hayrettin
Paşa büyük deniz zaferlerine imza attı. Kuzey Afrika fethedildi. Kanuni Sultan
Süleyman, kanunları ve zaferleriyle büyük bir ün kazandı.
I.
Süleyman (Kanuni) Dönemi İç ayaklanmalar :Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nde güçlü devlet otoritesi
sayesinde saltanat kavgaları olmamış, ancak bir takım iç isyanlar çıkmıştı. İlk
isyanı 1520 yılında Şam valisi Camberd Gazali çıkarmıştı. 1524 yılında sadrazam
olamadığı için ikinci vezir Ahmet Paşa isyan etti. 1526 Yozgat civarında, vergi
yüzünden Baba Zennun isimli bir şafi isyan etti. 1527 yılında da, Şiiliği yayma
iddiasıyla Kalenderoğlu isyan etti. İlk
iki isyan Memlük devletini kurma, son ikisi ise Aleviliği yayma amaçlı
yapılmıştır.
Batıya
Yapılan Seferler :Batı'da
en zor rakip Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu idi. Şarlken Avusturya ve
Macaristan'ı da yanına çekti. Fransa bu ittifaka karşı cephe aldı. Kanuni,
Şarlken'e karşı Fransa kralı I. Fransuva'yı destekledi. Fransızlara
kapitülasyonlar verildi.
Belgrat'ın
Fethi (1521) ve Mohaç Meydan Savaşı (1526) :Macaristan'ın Balkan milletlerini Osmanlı'ya karşı
kışkırtması ile 1521'de Macaristan'a sefer düzenlendi. 1521'de Osmanlı ordusu
Belgrat şehrini ele geçirdi. Kanuni, 1526 yılında Macaristan'a bir sefer daha
düzenledi. 29 Ağustos 1526'da Mohaç Meydan Savaşı ile Macar Ordusu bozguna
uğratıldı. Osmanlı Ordusu Macaristan'ın başkenti Budin'i (Budapeşte) ele
geçirdi. Macaristan toprakları Osmanlı Devleti'ne katıldı. Bu durum Macaristan
toprakları üzerinde emelleri olan Avusturya'yı rahatsız etmiş, böylece Osmanlı
Avusturya savaşları başlamıştır.
I.
Viyana Kuşatması (1529) :Osmanlı
Devleti 1522'de Macaristan'ı fethetmişti. Şarlken ve Avusturya Arşidük'ü
Ferdinand, Macaristan'dan Türkleri atmak istiyordu. 1529 yılında Ferdinand
Macaristan'a saldırdı, Macar kralı Yanoş'da Kanuni'den yardım istedi. Osmanlı
ordusu 1529 yılında tekrar Macaristan seferine çıktı. Avusturya topraklarına
giren Osmanlı ordusu başkent Viyana'yı kuşattı fakat kış nedeniyle kuşatma
kaldırıldı.
Almanya
Seferi (1532) :Avusturya
Arşidük'ü Ferdinand, İstanbul'a elçi göndererek kendisinin Macaristan kralı
olarak tanınmasını istedi. İsteği reddedildi ve Ferdinand Budin'i işgal etti.
Kanuni, yeniden Macaristan seferine çıktı ve Almanya içlerine kadar ilerledi.
Karşısına çıkan kimse olmayınca İstanbul'a döndü. Avusturya ile Osmanlı Devleti
arasında 1533 İstanbul Antlaşması imzalandı.
Macaristan
Seferi :1533 İstanbul
Antlaşması'na rağmen 1540'ta Macar kralı Yanoş'un ölmesi üzerine Kral
Ferdinand, Avusturya Macaristan topraklarında hak iddia ederek tekrar Budin'i
işgal etti. Kanuni 1541 yılında Macaristan topraklarına yeniden girdi.
Avusturyalıları Macaristan'dan attı. Macaristan'ın Osmanlılar tarafından alınan
bölgesi Budin Eyaleti adıyla Osmanlı topraklarına katıldı. I. Süleyman, Macaristan'ı ele geçirdiği zaman
iç işlerinde serbest dış işlerinde Osmanlı'ya bağlı duruma getirmişti. Fakat bu
durumda Macaristan üzerinde tam bir egemenlik sağlanamamış, Avusturya vakit
kaybetmeden Macaristan topraklarını işgal etmişti. Bunun üzerine I. Süleyman
Macaristan'ı Budin ve Temeşvar eyaleti bir de Erdel Beyliği olarak üçe ayırdı.
Böylece Macaristan doğrudan merkeze bağlandı. Kanuni, 1566'da Avusturya üzerine
tekrar bir sefer düzenledi ve Zigetvar Kalesi'ni aldı. Zigetvar seferi
Kanuni'nin son seferidir. Bu savaş esnasında ölmüştür. Askerlerin morali
bozulmasın diye ölümü bir süre gizlenmiştir.
Kapitülasyonlar;
Fransa'ya Kapitülasyonların Verilmesinin Siyasal Nedenleri :Kanuni'nin, Avrupa'da Şarlken'e karşı
giriştiği mücadelede, Fransa'yı yanına çekmek istemesi. Kanuni'nin Avrupa
Hristiyan birliğini parçalamak istemesi. Avrupa'da bir bağlaşık elde etmek
isteği. Fransa ile 1535 tarihinde bir antlaşma imzalandı.
İran
Seferleri (1533-1555) ve (1533-1547-1553) Amasya Antlaşması Nedenleri :1. Kanuni'nin daha çok Batı'ya sefer
yapıp, Doğu'yu ihmal etmesi. 2. İran'ın Şiilik propagandasına devam etmesi. 3.
İran'ın Bağdat, Basra ve Basra Körfezi civarında yaşayan Sunni halka baskı
yapması ve halkın Kanuni'den yardım istemesi. Kanuni, 1533-1553
(1533-1547-1553) tarihleri arasında İran üzerine topam üç sefer düzenledi. Bu
seferlerde başarı sağlanamadı. Çünkü seferlerde İran şahı Osmanlı Padişahının
karşısına çıkmadı. 1555 yılında İran ile Amasya Antlaşması imzalandı.
Amasya
Antlaşması (1555) :Bu
antlaşma ile Erivan, Tebriz, Bağdat ve Doğu Anadolu Osmanlılara bırakılmıştı. Amasya
Antlaşması İran ile Osmanlı arasında imzalanan ilk resmi antlaşma oldu.
Deniz
Seferleri; Rodos'un Fethi (1522) :Rodos Adası'nda
St. Jean Şövalyeleri hüküm sürmekteydi. Rodos adası, Papalığın Doğu Akdenizdeki
ileri karakolu görevini yapmakta idi. Şövalyeler Müslüman ticaret gemilerine
saldırmakta ve Hristiyan korsan gemilerine yataklık yapmaktaydı. Rodos Adası,
1522 yılında fethedildi. Barbaros hayrettin paşa ve Cezayir Osmanlı himaseyine
girdi.
Cezayir'in
Alınması :Kanuni,
Şarlken'i Akdeniz'de zor duruma düşürmek için Cezayir Beyi Barbaros'u
İstanbul'a davet etti. Barbaros, Kaptan-ı Derya olarak Osmanlı donanmasının
başına getirildi. Barbaros Hayrettin Paşa Cezayir'i Osmanlı Devleti'ne hediye
etti ve Cezayir savaşsız Osmanlı himayesine geçmiş oldu. Barbaros Cezayir'e
beylerbeyi olarak atandı.
1537
korfu kuşatması ve 1538 Preveze Deniz Savaşı : Avrupalılar Osmanlı'nın Akdeniz'deki
üstünlüğüne son vermek amacıyla Papa'nın önderliğinde Haçlı donanması
hazırladılar. Haçlı donanması Andre Dorya komutasında, Osmanlı donanması ise
Barboros Hayrettin Paşa komutasındaydı. 27 Eylül 1538 tarihinde meydana gelen
Preveze Deniz Savaşı'nda Barbaros Haçlı donanmasını bozguna uğrattı. Bu savaşla
Akdeniz egemenliği tamamiyle Osmanlıların eline geçti. Akdeniz Türk gölü haline geldi. Venedik savaş
tazminatı ödedi. 1543 Fransızlara yardım edildi, Nis alındı. Turgut Reis
Trablusgarpı aldı ve beylerbeyi atandı. 1553’te Korsika adası alındı.Cerbe
savaşında ispanyayı yendi. Cerbe alındı. Cerbe savaşı ikinci büyük deniz savaşı
ve zaferidir. Batı Akdeniz ve Kuzey Afrikada hakimiyet sağlanmıştır.
Hint
Seferleri :Portekizliler
Ümit Burnu yolunu keşfederek Hint Okyanusu'na ulaşıp, bu bölgeyi ele geçirerek
hem Hindistan'ı ekonomik açıdan kullanmak, hem de Hristiyanlığı yaymak
istemişti.Portekizliler aynı zamanda Müslüman ticaret gemilerine ve hacca giden
Müslüman gemilerine zarar vermeye başlamıştı. Hindistan'daki Gücerat Müslümanları
Kanuni'den yardım istemişti. Osmanlılar 1538-1553 yılları arasında Hindistan'a
dört sefer düzenledi. Osmanlılar Hindistan'a yaptıkları bu seferlerde başarı
gösteremediler. Bunun nedenleri : 1. Osmanlıların bu seferlerde siyasi veya
ekonomik amaç taşımamaları. 2. Dönemin devlet adamlarının Hindistan'ın ekonomik
önemini kavrayamaması. 3. İç denizlere göre yapılmış Osmanlı gemilerinin,
Okyanus'ta Portekiz Donanması ile başedememesiydi. Sonuçta; yemen, aden alındı. Basra körfezi ve
kızıldeniz’de Türk hakimiyeti sağlandı.
II. SELİM: Kanuni'den
sonra başa geçti. Fakat yönetim uzun süre Osmanlı veziri Sokullu Mehmet
Paşa'nın elinde kaldı. Sokullu, bilgi ve tecrübesiyle Kanuni'yi aratmadı. 1571
yılında Kıbrıs fethedildi. Lehistanla iyi ilişkiler kurularak, Osmanlıların
Avrupa'daki üstünlükleri daha da güçlendirildi. 1579 yılında Sokullu Mehmet
Paşa'nın ölümü ile Osmanlı İmparatorluğu'nun Yükselme Devri sona erdi.
Sokullu Mehmet Paşa Dönemi (1564-1579) :Sokullu Mehmet
Paşa; Kanuni, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde sadrazamlık yaptı. Bu
dönemde 1568'da Sakız Adası Cenevizliler'den alındı. 1569 Endonezya seferi.
1570 yemen isyanının bastırılması Yemen'in egemenliği sağlandı. 1571'de
İnebahtı Savaşı'nda Haçlı donanmasına yenildi. 1571 yılında Venediklilerden Kıbrıs
Adası alındı. Sokullu bu fethin
arkasından kendisini ziyarete gelen bir Venedik elçisine şu sözleri söylemişti;
"Ziyaretinizin sebebini anlıyorum, İnabahtı yenilgisinin üzerimizdeki
etkisini anlamaya çalışıyorsunuz. Fakat unutmayın ki, biz sizden Kıbrıs'ı
almakla kolunuzu kestik. Halbuki siz donanmamızı yakmakla bizim sakalımızı traş
etmiş oldunuz. Kesilen kol yerine gelmez. Lakin traş edilen sakal eskisinden
daha gür çıkar. 1574 Tunus İspanyollardan alınarak Osmanlı topraklarına
katıldı. Lehistan 1575'te Osmanlı himayesine girdi. 1577'de Fas
Portekizlilerden alındı. İngilizlere ticari imtiyazlar sağlandı. 1568
Avusturya, 1578 İngilizlere kapitilasyonlar verildi. Fransızlara verilen
kapitilasyonlar genişletildi.
Sokullu
Mehmet Paşa'nın Projeleri : Sokullu sadrazamlığı süresince Doğu
Avrupa Türkleri ile Kafkasya bölgesini Osmanlı Devleti'ne bağlamak istedi. Don
ve Volga Irmaklarını bir kanalla birleştirerek, Karadeniz'den Hazar'a geçmeyi
planladı. 1579 yılında Süveyş Kanalı'nı açmayı düşündü, böylece, Hindistan ve
Endonezyadaki Müslümanlara yardım etmeyi planladı. Sokullu 1579 yılında
hançerlenerek öldürüldü, projeleri de uygulamaya konulamadan yarım kaldı.
Son Güncelleme : 04-03-2008 19:19
|