öss hazırlık

Iki ya da daha fazla sözcükten olusan, genellikle kendi öz anlaminin disinda yeni bir anlam veren yaziyi veya konusmayi daha da güzellestiren söz öbegine deyim denir.                                                                                            

Örnekler                                                                                                                              

Akla karayi seçmek: Çok zahmet çekmek                                                                                                

Aki karayi seçmek: Uyanik olmak                                                                                               

Abayi yakmak: Asik olmak                                                                                                        

Ömrüne bereket: Ömrün çok olmasi                                                                                            

Ömür görmek: Rahat ve huzurlu bir hayat yasamak                                                                                  

DEYIMLERIN ÖZELLIKLERI                                                                                                 

I- Olusum (Biçim) Özellikleri:                                                                                                    

a) Deyimler en az iki sözcükten olusur. Mecaz anlamli bir tek sözcük deyim sayilmaz.                                                                                           

Örnek                                                                                                                                  

* Bu sözünle pismis asa su katiyorsun.                                                                                                      

"Pismis asa su katmak" deyimdir. Bir isi bozmak anlamindadir.                                                                              

* Altin kalpli ihtiyari unutamiyorum.                                                                                             

"Altin kalp" mecaz anlamlidir, deyim degildir. Iyiliksever, degerli insan anlamindadir.                                                                                           

* Onun kirli islerine bulasmak istemem.                                                                                                     

"kirli" ve "bulasmak" sözcükleri deyim degil, mecaz anlamlidir.                                                                             

b) Tek baslarina bir yargi bildirmezler. Cümle içinde anlatilmak istenen duygu ve düsünceyi desteklemek amaciyla kullanilir.                                                                                                                              

Örnek                                                                                                                                  

Burnu havada: Kendini begenmis                                                                                                

* Sinavi kazaninca burnu havada dolasmaya basladi.                                                                                            

Ipe un sermek: Bir is yapmamak için bahane bulmak.                                                                                            

UYARI                                                                                                                                

Bazi deyimler cümle biçimindedir:                                                                                                

* At görür aksar, su görür susar.                                                                                                    

* Ayvaz kasap, hep bir hesap.                                                                                                     

c) Deyimler kaliplasmis söz öbekleri oldugundan sözcüklerin yerleri degistirilemez, yakin ve es anlamlilari konulamaz; ancak sözcüklerin arasina baska sözcükler girebilir.                                                                                                  

Örnek                                                                                                                                  

* Izin almak için yönetime bas vurdu.( kafa vurdu denemez)                                                                                   

* Hesap bir gün mutlaka sorulur. ( deyim; hesap sormaktir.)                                                                                     

d) Deyimler, genellikle gerçek anlamlari disinda mecaz anlam içeren sözcüklerden olusur. Bu özellik deyim cümlede kullanildiginda daha açik meydana çikar.                                                                                                               

Örnek                                                                                                                                  

Dis bilemek: Kizmak                                                                                                                 

Suya sabuna dokunmamak: Hiçbir ise karismamak.                                                                                   

e) Bazi deyimler sayi adlarinin kaliplasmasiyla olusur.                                                                                             

Örnek                                                                                                                                  

* Bire bin katmak                                                                                                                  

* Kili kirk yarmak                                                                                                                  

f) Bazi deyimler benzetme yoluyla olusur:                                                                                                 

Örnek                                                                                                                                  

* Tereyagindan kil çeker gibi (kimseye zarar vermeden, çok kolayca)                                                                        

* Terbiyeli maymun gibi (söylenenlere dikkatle uyar, buyrugu hemen yerine getirir)                                                                  

g) Deyimler genel olarak bir eyleme bagli olarak kullanilirlar:                                                                                    

Örnek                                                                                                                                  

omuz silkmek: Aldirmamak, umursamamak, benimsememek.                                                                                 

gözetmek: göz isaretiyle isteklerini anlatmak                                                                                              

omuz vermek: desteklemek, omuzuyla dayanmak.                                                                                    

UYARI                                                                                                                                

Bir eyleme baglanmadan kullanilan deyimler de vardir:                                                                                      

omuz omuza: Yan yana, dayanismayla